Jaren geleden vertelde een vrouw mij over haar observatie: “Als iemand herhaaldelijk een advies geeft, dan weet je dat het zijn of haar eigen thema is.” Ik nam het ter kennisgeving aan.
Inmiddels ben ik therapeut en geef ik vaak advies. Een van die adviezen is om het ‘mijn en dijn’ goed te scheiden. Is dat een thema in mijn leven? Zeker wel! Maar hoezo dan?
In de gesprekken die ik voer, zie ik steeds vaker het thema van de scheiding van het mijn en dijn voorbij komen. Een meisje dat zich als in een reflex aangesproken voelt als de juf haar stem verheft in de klas. Een jongen die zich uitgelachen voelt als klasgenoten lachen. Een moeder die zich de pijn van haar kind zodanig aantrekt dat ook zij ontregeld raakt. Een kind dat energieën uit de ruimte oppikt en daar druk of afgemat van wordt.
Je kunt een gevoel, gedrag of emotie van anderen opmerken, maar in hoeverre moet jíj daar iets mee? Een goed onderscheid weten te maken over wat bij jou hoort en wat niet, kan het verschil maken in hoe je door het leven stapt.
Neem zelfvertrouwen. Durf ik ‘nee’ te zeggen? Als ik ‘nee’ zeg, wat vindt die ander dan van mij? Ben ik wel een leuke vader/moeder/vriend/vriendin? De twijfel kan in veel zitten.
En ik snap het. Social media staan bomvol geweldige verhalen over hoe leuk het weekend was of hoe succesvol de zaken gaan. Je leest zelden hoe ernstig iets mislukt is of hoe ongezellig het feestje was. En jezelf vergelijken met een ander is iets wat we allemaal doen. Logisch, want iedereen heeft in een bepaalde mate de behoefte om ergens bij horen: a sense of belonging, zoals dat in het Engels mooi wordt verwoord.
Of dat nu op het werk, in een gezin of in een vriendenkring is, maakt niet uit. Wij mensen hebben elkaar nodig om te overleven en een zinvol leven te leiden. Dus is het maar goed dat we in de gaten houden of we er nog bij horen.
Vaak spiegel ik: als een ander ‘nee’ zegt tegen jou, hoe reageer jij daarop? Of: als je veel bezig bent met de mogelijke mening van de ander, ben je zelf dan zo oordelend over anderen? ‘Zo de waard is, zo vertrouwt hij zijn gasten?’ Grappig genoeg komt er vaak een verontwaardigd antwoord: “Oh, nee! Ik vind het niet erg als iemand nee zegt tegen mij, want anders zou die misschien iets tegen zijn zin in doen en dát zou ik erg vinden!” Jouw ‘nee’ is dus jouw invulling en kan voor een ander anders zijn. Oké, top! Toch? Dus, waarom dan zo druk zijn met geen ‘nee’ durven zeggen? Of… voel jij je verantwoordelijk voor het emotionele welbevinden van de ander?
En soms zit hier de crux: we voelen ons soms ongevraagd verantwoordelijk voor de ander. En hoe verhoudt die verantwoordelijkheid zich tot de verantwoordelijkheid die je voor jezelf neemt?
Ik heb ooit een quote van de Boeddha gelezen en onthouden als: ‘Geef het beste van jezelf aan jezelf; daarmee geef je het beste aan het universum’. Dankzij AI kom ik op een correctere nuancering van de quote, vaak toegeschreven aan de Boeddha: “You yourself, as much as anybody in the entire universe, deserve your love and affection.” Oke, iets anders gezegd, maar de boodschap blijft staan: hou van en zorg goed voor jezelf! De wereld wordt mooier als we allen zelfcompassie en zelfzorg hebben, want de liefdevolle blik naar jezelf vertaalt zich doorgaans in een liefdevolle blik naar de ander. Begrip hebben voor de pijn van de ander wordt een vanzelfsprekendheid als je zelf (min of meer) bekend bent met die pijn.
In het dorp waar ik opgroeide, ging het verhaal dat de plaatselijke tandarts reageerde met “Ach, doet geen pijn!” als de patiënt tekenen van pijn vertoonde of angst had. Hij stond niet bekend als een empathisch mens. Als kind vond ik het vermakelijk: hoe kan een ander nu beoordelen of ik pijn heb? Afijn. Later begreep ik dat een dergelijke uitspraak mogelijk komt vanuit een eigen kindsdeel dat ooit geleerd heeft dat pijn vervelend is en zo snel mogelijk vergeten of genegeerd moet worden. Dan kun je tenminste voortmaken! En een mooi voorbeeld van de verkeerde scheiding van mijn en dijn.
Mijn pijn wordt door mij gevoeld en is van mij. En als het waarnemen daarvan pijn bij jou geeft, is dat misschien vervelend voor jou, maar komt dat niet door mij. Dat komt door jouw eigen ervaringen en de betekenis die je eraan gegeven hebt.
Als jij mij geslagen hebt en ik ervaar daar pijn van, dan nog is de pijn van mij. Jij kunt je schuldig voelen omdat ik pijn heb. Dát is jouw pijn. Hopelijk ontdek je waarom je deed wat je deed, zodat jij kunt voorkomen dat je in de toekomst opnieuw gaat slaan en eenzelfde pijn ervaart.
Overigens, dit is voor peuters en kleuters dagelijkse kost! Een oplossing als: “Zeg maar ‘sorry’ tegen Jantje”, is zelden een echte troost voor Jantje en nóg minder vaak prikkelt het het bewustzijn van degene die Jantje iets heeft aangedaan.
Mijn en dijn laat zich ook zien in ruzies. Wat is mijn aandeel in het geheel? Waarom reageer ik als door een bij gestoken als mijn lief vaat op het aanrecht achterlaat? Zijn norm voor een opgeruimd huis is blijkbaar anders dan die van mij. Bij mij roept het beeld de uitnodiging op: ‘Voor u!’ En ik heb een keuze: maak ik ruzie, laat ik het staan of ruim ik het op? Ik heb alle drie gedaan zonder innerlijke vrede te voelen. Wat bij mij het tij keerde, is de introspectie. Of schaduwwerk, een term van C.G. Jung. Wat maakt nu wérkelijk dat ik zo geraakt ben? Heb ik werkelijk last van die vaat? Welk oordeel zit er onder? En welke waarden wil ik in het hier en nu en met deze partner naleven? (Overigens een prachtig onderwerp om samen bij een haardvuurtje te bespreken!) Want samenleven doe je samen. Daarin komt mijn en dijn weliswaar dicht naast elkaar te staan, maar ze vallen nog steeds niet samen; het wordt nooit een mijn = dijn.
Je kunt verkennen wat jouw schaduwkanten zijn. Iedere keer als je een heftige emotie voelt – dat kan ook een positieve zijn! – reken er dan maar op dat er een ervaring uit je kindertijd in jouw doos van Pandora zit. Je kunt die doos voorzichtig openen en de chaos die erin zit onderzoeken. Chaos is in dit geval niet meer dan een warboel van ervaringen die weggestopt is, omdat de ‘ik van toen’ de betekenis of emotie niet aankon. Het kreeg een betekenis vanuit het wereldbeeld van tóen, toen de ervaring werd opgedaan.
Kun je er een hernieuwde betekenis aan geven? De ervaring opnieuw duiden met alle (zelf)kennis van nu? Vaak wel! En dan blijkt dat de chaos steeds wat minder wordt. En dat die doos van Pandora niet meer ongevraagd openschiet zodra ‘de bij steekt’.
Je kunt leren mijn en dijn van elkaar te scheiden. Wel zo overzichtelijk.
